Hòa Ma Toán - Trung tâm toán luyện thi tốt hàng đầu tại Hà Nội

Trong quá trình dạy học, có một câu nói mà người thầy nào cũng từng nghe học sinh nói:
“Con học rồi ạ, nhưng đến lúc làm bài lại không biết bắt đầu từ đâu.”

Nghe thì tưởng mâu thuẫn, nhưng thực ra đây là tình trạng rất phổ biến. Phần lớn học sinh không hề lười, cũng không kém thông minh, mà chỉ thiếu một kỹ năng cực kỳ quan trọng: tự kiểm tra xem mình đã hiểu bài đến đâu.

Nhiều em nhầm lẫn giữa:

• Học xong bài
  và

• Hiểu thật sự bài học

Khi chưa biết cách tự đánh giá mức độ hiểu, việc học dễ rơi vào trạng thái “nghe thì thấy quen, làm thì thấy khó”. Đến kỳ kiểm tra mới phát hiện kiến thức rời rạc, nhớ trước quên sau, phải học dồn rất vất vả.

Thực tế, học giỏi không bắt đầu từ việc học nhiều, mà bắt đầu từ việc biết mình hiểu đến đâu.

VÌ SAO HỌC SINH THƯỜNG NGHĨ MÌNH HIỂU NHƯNG THỰC TẾ CHƯA VỮNG?

Sau nhiều năm đứng lớp, có thể thấy ba nguyên nhân chính:

Thứ nhất, học sinh quen học theo bài mẫu.
Các em nhìn lời giải, thấy “à, cũng hợp lý”, nhưng đó là hiểu khi đang nhìn, không phải hiểu trong đầu.

Thứ hai, học sinh ít khi phải tự nói lại kiến thức.
Nghe thầy cô giảng rất trôi, nhưng khi không có sách vở bên cạnh, các em lại không diễn đạt được ý chính.

Thứ ba, học sinh hiếm khi dừng lại để tự kiểm tra.
Học xong chương là sang chương mới, không có bước “đóng gói” kiến thức.

Chính vì vậy, việc tự kiểm tra mức độ hiểu bài sau mỗi chương cần được coi là một phần bắt buộc của quá trình học, không phải việc làm thêm.

TỰ NÓI LẠI KIẾN THỨC BẰNG LỜI CỦA MÌNH – CÁCH KIỂM TRA ĐƠN GIẢN NHẤT

Cách đầu tiên, cũng là cách hiệu quả nhất, nhưng lại ít học sinh làm:
tự giải thích lại kiến thức bằng lời của chính mình.

Sau khi học xong một chương, hãy thử:

• Gấp sách lại

• Không nhìn vở

• Tưởng tượng đang giải thích cho một bạn khác nghe

Nếu con có thể nói được:

• Chương này học về vấn đề gì

• Có những khái niệm chính nào

• Các dạng bài thường gặp là gì

một cách mạch lạc, không ngập ngừng quá nhiều, thì có thể khẳng định: con đã hiểu phần lớn nội dung.

Ngược lại, nếu con:

• Nói lắp bắp

• Nhảy ý

• Phải mở sách ra liên tục

đó là dấu hiệu rất rõ rằng kiến thức vẫn đang rời rạc và cần được củng cố thêm.

LÀM LẠI BÀI TẬP KHÔNG XEM LỜI GIẢI – BÀI TEST TRUNG THỰC NHẤT

Rất nhiều học sinh có cảm giác “mình làm được bài này rồi”, nhưng thực chất là làm được khi có lời giải bên cạnh.

Một cách kiểm tra rất thẳng thắn là:

• Chọn lại các bài tập đã làm

• Che hoàn toàn lời giải

• Tự làm lại từ đầu

Nếu con làm được trơn tru, ít phải dừng lại suy nghĩ quá lâu, đó là dấu hiệu kiến thức đã vào.
Ngược lại, nếu:

• Không nhớ bắt đầu từ đâu

• Phải mở lại lời giải liên tục

• Nhớ kết quả nhưng không nhớ cách làm

thì cần thừa nhận rằng mình chưa thật sự hiểu bài.

Việc này không nhằm chê trách, mà để biết nên ôn lại đúng chỗ nào, tránh học lan man.

TỰ ĐẶT CÂU HỎI “VÌ SAO” – BƯỚC CHUYỂN TỪ HỌC THUỘC SANG HỌC HIỂU

Một học sinh hiểu bài không chỉ biết làm thế nào, mà còn biết vì sao lại làm như vậy.

Sau mỗi dạng bài, hãy tập cho con tự hỏi:

• Vì sao lại dùng công thức này?

• Vì sao bước này phải làm trước bước kia?

• Nếu đổi dữ kiện, cách làm có thay đổi không?

Trả lời được những câu hỏi “vì sao” này cho thấy con đã chạm được vào bản chất kiến thức, chứ không còn học theo phản xạ máy móc.

Đây cũng là cách giúp học sinh:

• Ít nhầm lẫn giữa các dạng bài

• Linh hoạt hơn khi gặp đề mới

• Không bị “đứng hình” trước bài lạ

NHÌN VÀO LỖI SAI LẶP LẠI – DẤU HIỆU RÕ NHẤT CỦA CHỖ CHƯA VỮNG

Sai một lần chưa đáng lo.
Sai lặp đi lặp lại cùng một lỗi mới là điều cần chú ý.

Sau mỗi chương, học sinh nên:

• Ghi lại những lỗi mình hay mắc

• Nhận diện xem lỗi đó thuộc dạng gì: quên công thức, nhầm điều kiện, đọc thiếu dữ kiện hay sai tư duy

Một lỗi xuất hiện nhiều lần chính là “đèn đỏ” báo rằng phần kiến thức đó chưa được hiểu chắc, cần quay lại ngay, không nên để sang chương mới.

Việc sửa lỗi sớm giúp:

• Tránh hổng kiến thức dây chuyền

• Học kỳ sau nhẹ hơn rất nhiều

• Không phải học lại từ đầu trước kỳ thi

TÓM TẮT CHƯƠNG TRONG 5 DÒNG – BÀI KIỂM TRA CUỐI CÙNG

Một chương học, nếu hiểu tốt, hoàn toàn có thể:

• Tóm gọn lại trong khoảng 5 dòng

• Ghi được ý chính, công thức trọng tâm, dạng bài tiêu biểu

Nếu con không thể tóm tắt ngắn gọn, hoặc viết rất dài mà vẫn thấy thiếu ý, thì kiến thức đang chưa được hệ thống.

Kỹ năng tóm tắt không chỉ giúp kiểm tra mức độ hiểu, mà còn là nền tảng cực kỳ quan trọng cho việc ôn thi sau này.

TỰ KIỂM TRA SAU MỖI CHƯƠNG GIÚP HỌC NHẸ HƠN CẢ NĂM

Rất nhiều học sinh học vất vả vào cuối kỳ không phải vì bài quá khó, mà vì chưa từng kiểm tra mức độ hiểu bài từ đầu.

Nếu sau mỗi chương, con dành ra:

• Một chút thời gian để tự đánh giá

• Một chút kiên nhẫn để vá lại chỗ hổng

thì đến kỳ kiểm tra, việc ôn tập chỉ còn là nhắc lại, không phải học lại từ đầu.

LỜI KẾT

Học chậm lại một chút để hiểu sâu luôn tốt hơn học nhanh mà mơ hồ.
Biết mình hiểu đến đâu chính là nền tảng của việc học bền vững.

Việc tự kiểm tra mức độ hiểu bài sau mỗi chương không làm con học lâu hơn, mà giúp con học nhẹ hơn, chắc hơn và tự tin hơn trong suốt cả học kỳ.

Đó cũng là triết lý dạy học mà những người làm nghề lâu năm luôn tin tưởng:
hiểu rồi, con sẽ tự tiến bộ.